Diyabetik ayak, şeker hastalığının uzun dönemde sinirlerde ve damarlarda yol açtığı değişikliklere bağlı olarak ayakta ortaya çıkan sorunların genel adıdır. His kaybı nedeniyle fark edilmeyen küçük yaralar zamanla ciddi enfeksiyonlara dönüşebilir. Bu nedenle korunma, düzenli ayak kontrolü ve erken müdahale çok önemlidir.
Diyabetik ayak nedir?
Kan şekerinin uzun süre yüksek seyretmesi, ayaklara giden sinirlerde hasara (diyabetik nöropati) ve damarlarda daralmaya yol açabilir. Sinir hasarı ayakta his kaybına, ayak kaslarında zayıflığa ve ayak yapısında değişikliklere neden olur. Kan dolaşımının azalması ise yaraların iyileşmesini yavaşlatır.
Kimlerde risk daha yüksektir?
- Uzun süredir şeker hastası olanlar
- Kan şekeri iyi kontrol edilemeyenler
- Ayakta his kaybı veya daha önce ayak yarası olanlar
- Sigara kullananlar
- Damar hastalığı, böbrek hastalığı ya da görme sorunu olanlar
- Uygun olmayan ayakkabı giyenler
Belirtiler
- Ayaklarda uyuşma, karıncalanma, yanma ya da his azalması
- Özellikle geceleri artan ayak ağrısı
- Ciltte kuruluk, çatlaklar ve nasırlar
- Ayak şeklinde değişiklik, parmaklarda bükülme
- Ayakta renk değişikliği, soğukluk
- Dengede bozulma ve sık takılma
Günlük ayak bakımı
- Ayaklarınızı her gün ayna yardımıyla ya da bir yakınınızdan destek alarak kontrol edin.
- Ayaklarınızı ılık suyla yıkayın, parmak aralarını iyice kurulayın.
- Kuruluk için nemlendirici kullanın, ancak parmak aralarına sürmeyin.
- Tırnakları düz kesin, nasırları kendiniz kesmeyin.
- Çıplak ayakla yürümeyin; ayağı sıkmayan, yumuşak ve kapalı ayakkabılar seçin.
- Ayakkabıyı giymeden önce içinde yabancı cisim olup olmadığını kontrol edin.
- Sıcak su torbası, soba veya ısıtıcıyı ayağa yakın kullanmayın; his kaybı yanıklara yol açabilir.
Fizik tedavi ve rehabilitasyon nasıl yapılır?
Fizik tedavinin amacı; sinir hasarına bağlı denge ve yürüme sorunlarını azaltmak, düşme riskini düşürmek ve ayaklara aşırı yük bindirmeden aktif kalmayı sağlamaktır. Program, ayağın durumu ve varsa yaralar değerlendirildikten sonra hazırlanır.
- Denge ve propriosepsiyon egzersizleri: Düşme riskini azaltmak için.
- Ayak ve ayak bileği egzersizleri: Eklem hareketini ve kas gücünü korumak için.
- Yürüyüş eğitimi: Güvenli ve dengeli yürüme alışkanlığı kazanmak için.
- Uygun aerobik egzersizler: Ayakta yara olmadığında yürüme, açık yara varsa ayağa yük bindirmeyen bisiklet ya da kol egzersizleri gibi seçenekler.
- Ortez ve özel tabanlık: Basınç noktalarını azaltmak için gerektiğinde önerilir.
Düzenli fiziksel aktivite kan şekeri kontrolüne de katkı sağlar. Egzersiz öncesi ve sonrası kan şekeri ölçümü ve ayak kontrolü alışkanlık haline getirilmelidir.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden hekime başvurun:
- Ayakta yara, kabarcık ya da iyileşmeyen çatlak
- Ayakta kızarıklık, şişlik, sıcaklık artışı veya akıntı
- Ayakta ya da parmaklarda renk değişikliği (morarma, kararma)
- Ateş ile birlikte ayakta şişlik veya ağrı (acil durum)
- Ayak şeklinde ani değişiklik
Diyabetik ayakta rehabilitasyon programı, fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanının muayenesinden sonra, gerektiğinde diğer branşlarla birlikte planlanır. Bilgi ve randevu için merkezimizi arayabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Fotoğraf: Toralf Thomassen, Unsplash
