Sinirler, beyinden ve omurilikten gelen komutları kaslara, deriden gelen duyuları da geri taşır. Kol, el, bacak ya da ayaktaki bir sinir hasar gördüğünde o sinirin çalıştırdığı kaslarda güçsüzlük, beslediği bölgede ise uyuşma veya his kaybı ortaya çıkabilir. Fizik tedavi, iyileşme sürecinde kasların ve eklemlerin korunmasına ve kaybedilen işlevin yeniden kazanılmasına yardımcı olur.
Sinir yaralanması nedir?
Beyin ve omurilik dışında kalan sinirlere periferik sinirler denir. Bu sinirler kesilme, ezilme, gerilme ya da uzun süre baskı altında kalma gibi nedenlerle zarar görebilir. Hasarın türü ve derecesi, iyileşmenin nasıl ve ne kadar sürede olacağını belirler. Hafif hasarlarda sinir kendiliğinden toparlanabilirken, ağır yaralanmalarda cerrahi onarım gerekebilir.
Nedenleri
- Kesici alet yaralanmaları ve iş kazaları
- Kırıklar ve çıkıklar sırasında sinirin zedelenmesi
- Trafik kazaları ve düşmeler
- Sinirin dar bir kanalda sıkışması (örneğin bilekte karpal tünel sendromu)
- Uzun süre aynı pozisyonda kalmaya bağlı baskı
- Ameliyatlar sırasında ya da sonrasında oluşan etkilenmeler
Belirtiler
Belirtiler, hangi sinirin ve ne ölçüde etkilendiğine göre değişir:
- Kasta güçsüzlük ya da hareket edememe (örneğin bileği kaldıramama, ayak ucunu yukarı çekememe)
- Uyuşma, karıncalanma, iğnelenme hissi
- Dokunma veya sıcak-soğuk hissinde azalma
- Yanıcı ya da elektrik çarpması benzeri ağrılar
- Uzun sürede kaslarda incelme
Fizik tedavi ve rehabilitasyon nasıl yapılır?
Rehabilitasyonun amacı, sinir iyileşirken kasları ve eklemleri sağlıklı tutmak, sinir toparlandıkça da gücü ve becerileri yeniden kazandırmaktır. Program, muayene ve gerektiğinde elektronörografi (EMG) gibi tetkiklerle hasarın yeri ve derecesi belirlendikten sonra kişiye göre hazırlanır. Sık kullanılan yaklaşımlar şunlardır:
- Eklem hareket açıklığı egzersizleri: Kas çalışmadığı dönemde eklemlerin sertleşmesini önlemek için.
- Atel ve pozisyonlama: Bilek veya ayak bileği gibi eklemleri doğru pozisyonda tutmak ve deformiteyi önlemek için.
- Elektrik stimülasyonu: Uygun görülen durumlarda kasın uyarılmasına destek olmak için.
- Güçlendirme egzersizleri: Sinir iyileştikçe, kas gücü geri gelmeye başladığında kademeli olarak.
- Duyu eğitimi: His kaybı olan bölgede farklı dokuları tanıma ve algılamayı geliştirmeye yönelik çalışmalar.
- Günlük yaşam becerileri: El yaralanmalarında kavrama, yazma ve ince hareketler üzerine çalışma.
Sinirlerin iyileşmesi genellikle yavaş bir süreçtir ve haftalar ile aylar sürebilir. Bu nedenle düzenli takip ve evde sürdürülen egzersizler sonucu doğrudan etkiler. His kaybı olan bölgede yanık ve yaralanmalara karşı dikkatli olmak da önemlidir.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Aşağıdaki durumlarda zaman kaybetmeden bir hekime başvurun:
- Bir kesi ya da yaralanmadan sonra el, parmak veya ayakta his kaybı ya da hareket edememe
- Kol veya bacakta aniden ortaya çıkan güç kaybı (bu durumda acil servise başvurulmalıdır)
- Giderek artan uyuşma, güçsüzlük veya kaslarda incelme
- İdrar ya da dışkı kontrolünde bozulmayla birlikte bacaklarda güç kaybı (acil durum)
- Geçmeyen, uykudan uyandıran şiddetli sinir ağrısı
Sinir yaralanmasından sonraki rehabilitasyon programı, fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanının muayenesinden sonra size özel olarak planlanır. Bilgi ve randevu için merkezimizi arayabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Fotoğraf: Sincerely Media, Unsplash
