Bir kırık iyileştiğinde kemik kaynamış olsa da tedavi her zaman bitmiş sayılmaz. Alçıda ya da atelde geçen süre, ameliyat ve hareketsizlik; eklemlerde sertliğe, kaslarda zayıflığa ve günlük işlerde zorlanmaya yol açabilir. Kırık sonrası rehabilitasyon, bu kayıpları gidererek kişinin önceki işlevlerine güvenle dönmesini amaçlar.
Kırık sonrası rehabilitasyon nedir?
Kırık sonrası rehabilitasyon, kemik iyileşmesi sürerken ve tamamlandıktan sonra eklem hareketini, kas kuvvetini, dengeyi ve yürüyüşü yeniden kazandırmaya yönelik planlı bir tedavi sürecidir. Kırığın yeri, tipi, nasıl tedavi edildiği (alçı, atel ya da ameliyat) ve kişinin yaşı ile genel sağlığı programı belirler.
Kimlerde gerekir?
Rehabilitasyon özellikle şu durumlarda önem taşır:
- Uzun süre alçıda ya da atelde kalan kol, el bileği, ayak bileği kırıkları
- Kalça, diz çevresi ve bacak kırıkları gibi yürümeyi etkileyen kırıklar
- Ameliyatla plak, vida ya da çivi takılarak tedavi edilen kırıklar
- Omuz ve dirsek gibi hareketsiz kaldığında hızla sertleşen eklemlere yakın kırıklar
- Yaşlılarda düşme sonrası oluşan ve bağımsızlığı etkileyen kırıklar
Kırık sonrası sık karşılaşılan sorunlar
- Eklem sertliği ve hareket kısıtlılığı
- Kaslarda incelme ve güç kaybı
- Ağrı ve şişlik
- Denge kaybı, yürürken güvensizlik
- Elde kavrama, merdiven inip çıkma, giyinme gibi günlük işlerde zorlanma
Fizik tedavi ve rehabilitasyon nasıl yapılır?
Program, ortopedi hekiminin kırığa ne kadar yük verilebileceği konusundaki önerilerine göre aşamalı olarak ilerler.
Erken dönem: Kırığa zarar vermeden ağrı ve şişliği azaltmak, alçı dışında kalan eklemleri hareketli tutmak ve kas kaybını sınırlamak hedeflenir. Pozisyonlama, hafif egzersizler ve gerekiyorsa yardımcı cihazlarla (koltuk değneği, yürüteç) güvenli hareket öğretilir.
Hareket kazanma dönemi: Alçı ya da atel çıkarıldıktan sonra eklem hareket açıklığını artıran egzersizler, elle uygulanan teknikler ve gerektiğinde fizik tedavi uygulamaları kullanılır.
Güçlendirme ve işlev dönemi: Kemik yük taşımaya hazır olduğunda kas kuvvetini, dengeyi ve dayanıklılığı artıran egzersizlere geçilir. Yürüyüş, merdiven ve günlük yaşam aktiviteleri çalışılır; işe ya da spora dönüş için gereken hareketler programa eklenir.
İyileşme süresi kırığın yerine, kişinin yaşına ve genel sağlığına göre kişiden kişiye değişir. Egzersizlerin bir kısmının evde düzenli olarak sürdürülmesi sonucu olumlu etkiler.
Evde dikkat edilmesi gerekenler
- Size verilen egzersizleri her gün, önerilen sayıda ve sırada yapın.
- Ağrıyı belirgin şekilde artıran ya da hekiminizin henüz izin vermediği yüklenmelerden kaçının.
- Şişliği azaltmak için uzvu kalp seviyesinin üzerinde tutmak çoğu zaman faydalıdır.
- Evde düşme riskini azaltmak için yerdeki halı, kablo gibi engelleri kaldırın ve geceleri yeterli aydınlatma sağlayın.
- Kemik sağlığı için dengeli beslenme ve hekiminizin önerdiği takipleri ihmal etmeyin.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden hekiminize başvurun:
- Ağrının giderek artması ya da aniden çok şiddetlenmesi
- Alçının içinde ya da dışında morarma, uyuşma, karıncalanma, parmaklarda soğukluk
- Ameliyat sonrası ateş, yarada kızarıklık, ısı artışı ya da akıntı
- Baldırda ani şişlik, ağrı ve kızarıklık (derin ven trombozu şüphesi; acil durum)
- Ani nefes darlığı ya da göğüs ağrısı (acil durum)
Kırık sonrası rehabilitasyon programınız, fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanının muayenesinden sonra, gerektiğinde sizi tedavi eden ortopedi hekimiyle uyum içinde planlanır. Bilgi ve randevu için merkezimizi arayabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Fotoğraf: shraga kopstein, Unsplash
