Serebral palsi ve çocuklarda rehabilitasyon

Serebral palsi, gelişmekte olan beyinde doğumdan önce, doğum sırasında ya da doğumdan kısa süre sonra oluşan bir hasara bağlı olarak ortaya çıkan, hareket ve duruşu etkileyen kalıcı bir durumdur. Halk arasında "beyin felci" olarak da bilinir. Beyindeki hasar ilerlemez; ancak çocuk büyüdükçe kaslarda, eklemlerde ve hareket becerilerinde ortaya çıkan sorunlar değişebilir. Bu yüzden düzenli takip ve uzun soluklu bir rehabilitasyon süreci önemlidir.

Serebral palsi nedir?

Serebral palsi tek bir hastalık değil, benzer özellikler gösteren bir grup durumun ortak adıdır. Etkilenen beyin bölgesine göre bazı çocuklarda kaslarda sertlik (spastisite), bazılarında istemsiz hareketler, bazılarında ise denge ve koordinasyon sorunları öne çıkar. Tutulum yalnızca bacaklarda, vücudun bir yarısında ya da dört uzuvda birden olabilir. Etkilenme derecesi de çocuktan çocuğa çok farklıdır: Kimi çocuk bağımsız yürürken kimi destekle hareket eder.

Kimlerde görülür?

Serebral palsi; erken doğum, düşük doğum ağırlığı, doğum öncesi enfeksiyonlar, doğum sırasında beynin oksijensiz kalması, yenidoğan döneminde ağır sarılık ya da beyin kanaması gibi durumlarla ilişkili olabilir. Bazı çocuklarda ise belirgin bir neden bulunamaz. Bu nedenle risk taşıyan bebeklerin gelişiminin yakından izlenmesi erken tanı için önemlidir.

Belirtiler

Belirtiler çoğunlukla bebeklik döneminde, gelişim basamaklarının gecikmesiyle fark edilir. Ebeveynlerin dikkat etmesi gereken bazı işaretler şunlardır:

• Baş kontrolünün, oturmanın ya da emeklemenin yaşıtlarına göre gecikmesi
• Kollarda ya da bacaklarda aşırı sertlik veya tersine aşırı gevşeklik
• Vücudun bir tarafını daha az kullanma, tek eli belirgin şekilde tercih etme
• Parmak ucunda basma ya da bacakları çaprazlama eğilimi
• Beslenme, yutma ve konuşmada güçlük

Bu belirtilerden birini fark ettiğinizde beklemeden bir hekime başvurmanız önerilir. Erken dönemde başlanan rehabilitasyon, beynin uyum yeteneğinin en yüksek olduğu yıllardan yararlanmayı sağlar.

Fizik tedavi ve rehabilitasyon nasıl yapılır?

Serebral palside rehabilitasyonun amacı çocuğun bağımsızlığını, hareket kapasitesini ve günlük yaşama katılımını en üst düzeye çıkarmaktır. Program çocuğun yaşına, tutulum tipine ve hedeflerine göre kişiye özel planlanır. Genellikle şu uygulamaları içerir:

• Egzersiz ve hareket eğitimi: Baş kontrolü, oturma, ayakta durma ve yürüme gibi becerilerin oyun temelli çalışmalarla desteklenmesi.
• Germe ve eklem hareket açıklığı çalışmaları: Kas kısalıklarının ve eklem sertliklerinin önlenmesi.
• Kuvvet ve denge çalışmaları: Zayıf kasların güçlendirilmesi, denge ve koordinasyonun geliştirilmesi.
• Ortez ve yardımcı cihazlar: Gerektiğinde ayak bileği ortezleri, yürüteç ya da tekerlekli sandalye gibi destekler.
• Spastisite yönetimi: Hekimin uygun gördüğü durumlarda ilaç ya da enjeksiyon tedavileri rehabilitasyonla birlikte planlanabilir.

Serebral palsi tedavisi çok disiplinli bir çalışmadır. Fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı, fizyoterapist, çocuk nörolojisi, ortopedi, ergoterapi, dil ve konuşma terapisi gibi alanlar birlikte çalışır. Aile de bu ekibin en önemli parçasıdır: Seanslarda öğrenilen egzersizlerin evde, günlük rutinin içinde düzenli uygulanması ilerlemeyi belirgin şekilde etkiler.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Çocuğunuzun gelişiminde gecikme fark ettiğinizde, kaslarda belirgin sertlik ya da gevşeklik gözlediğinizde ya da mevcut tedavisi sürerken yürüme, oturma veya beslenmede yeni bir zorluk ortaya çıktığında hekime başvurmanız önerilir. Büyüme dönemlerinde kas kısalıkları artabileceği için düzenli kontroller de aksatılmamalıdır.

Merkezimizde pediatrik rehabilitasyon programı, fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanının muayenesinin ardından çocuğunuzun ihtiyaçlarına göre planlanır. Bilgi ve randevu için merkezimizi arayabilirsiniz.