Çocuklarda spastisite ve fizik tedavi

Spastisite, kasların olması gerekenden daha sert ve gergin olması, hızlı bir harekete karşı direnç göstermesidir. Spastik çocuklarda bu sertlik oturma, ayakta durma, yürüme ve el becerileri gibi günlük hareketleri zorlaştırabilir. Düzenli fizik tedavi ve doğru yönetimle hareket kolaylaştırılabilir ve kas kısalıkları gibi sorunların önüne geçilebilir.

Spastisite nedir?

Kasların ne kadar kasılıp gevşeyeceğini beyin ve omurilik kontrol eder. Bu kontrol sisteminde bir hasar olduğunda kaslara giden sinyaller dengesizleşir ve kaslar sürekli bir gerginlik içinde kalır. Spastisite her zaman olumsuz değildir; bazı çocuklarda bacaklardaki sertlik ayakta durmaya yardımcı olabilir. Önemli olan, çocuğun işlevini kısıtlayan ya da ağrıya neden olan spastisitenin doğru değerlendirilip yönetilmesidir.

Kimlerde görülür?

Çocuklarda spastisitenin en sık nedeni serebral palsidir. Bunun dışında doğum sırasında ya da sonrasında yaşanan beyin hasarları, beyin ve omurilik yaralanmaları, bazı metabolik ve genetik hastalıklar da spastisiteye yol açabilir. Spastisite vücudun bir bölümünde, bir yarısında ya da tüm uzuvlarda görülebilir.

Belirtiler

Ebeveynlerin fark edebileceği belirtiler şunlardır:

• Kol ya da bacakların bükülmeye veya açılmaya direnç göstermesi
• Parmak ucunda basma, bacakların çaprazlanması (makas pozisyonu)
• Elin yumruk şeklinde kapalı durması, el kullanımında zorluk
• Giydirme, bez değiştirme ya da banyo sırasında zorlanma
• Eklemlerde zamanla hareket kısıtlılığı

Spastisite büyüme dönemlerinde değişebilir. Çocuk hızla uzarken kemikler kaslardan daha hızlı büyüyebilir ve kas kısalıkları belirginleşebilir.

Fizik tedavi ve rehabilitasyon nasıl yapılır?

Spastisite yönetiminde amaç kas sertliğini tamamen ortadan kaldırmak değil, çocuğun hareket etmesini, kendine bakmasını ve rahat etmesini kolaylaştırmaktır. Program çocuğun ihtiyacına göre planlanır ve genellikle şu yöntemleri içerir:

• Germe egzersizleri: Kas boyunun korunması ve eklem hareket açıklığının sürdürülmesi için düzenli germe.
• Pozisyonlama: Oturma, yatma ve ayakta durma sırasında eklemlerin doğru pozisyonda tutulması.
• Kuvvet ve hareket eğitimi: Sert kasların karşısındaki zayıf kasların güçlendirilmesi, fonksiyonel hareketlerin oyunla çalışılması.
• Ortezler ve atel uygulamaları: Eklemleri doğru pozisyonda tutmaya ve kısalıkları önlemeye yardımcı destekler.
• Tıbbi tedaviler: Gerekli görülen durumlarda hekim tarafından ilaç ya da kas içine enjeksiyon gibi tedaviler planlanabilir. Bu tedavilerin etkisi, ardından yapılan yoğun fizik tedaviyle desteklendiğinde daha anlamlı olur.

Spastisite yönetimi ekip çalışmasıdır. Fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı, fizyoterapist, çocuk nörolojisi ve gerektiğinde ortopedi birlikte değerlendirme yapar. Aile de bu sürecin merkezindedir. Germe ve pozisyonlama çalışmalarının evde, günlük rutinin bir parçası olarak düzenli yapılması sonuçları önemli ölçüde etkiler. Fizyoterapist size evde uygulayacağınız egzersizleri gösterir ve takip eder.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Çocuğunuzun kaslarında belirgin sertlik fark ettiğinizde, gelişim basamaklarında gecikme olduğunda ya da bilinen spastisitesi olan çocuğunuzda eklem hareketleri azalmaya, ağrı veya oturma ve yürümede yeni zorluklar ortaya çıkmaya başladığında hekime başvurmanız önerilir. Erken başvuru, kalıcı kısalıklar gelişmeden önlem almayı kolaylaştırır.

Merkezimizde spastik çocuklar için rehabilitasyon programı, fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanının muayenesinin ardından çocuğunuza özel olarak planlanır. Bilgi ve randevu için merkezimizi arayabilirsiniz.